اعتراف شيعه و سنى است در بعضى از روايات حضرت اويس به سيد حبشه ملقب و از حواريين و خواص ياوران امير المؤمنين بوده كسى است كه بدون راهنمائى احدى به صرف الهام ربانى محبت حضرت رسول اللّه ( ص ) در دلش جايگزين شد و دينش را پذيرفته است پيرامون اين موضوع در مقدمه‌اى كه بر چند اثر گرانبها و عظيم امام العارفين قطب العالمين شيخ شهيد مولانا نجم الدين كبرى توفيق نگارشش نصيب شد مشروحا متذكر شده‌ام آنچه مسلم است در تاريخ عرفان اويسيان داراى مكتب خاصى نيستند كه از ناحيهء مقدسهء حضرت اويس قرنى جارى شده باشد زيرا اويسيان به كسانى اطلاق مىشود كه داراى پير و مرشد نباشند به اين موضوع حتى على هجويرى و مولانا عطار نيشابورى « 1 » و عبد الرحمن جامى « 2 » و شيخ عبد الصمد مولانا و حافظ حسين كربلائى « 3 » و معصوم على شاه نايب صدر « 4 » نيز اشاره فرموده‌اند كه اويسيان كسانى هستند داراى پير و مرشد برحسب ظاهر نمىباشند . بلكه از باطن اولياء اللّه معصوم كه حضرات معصومين صلوات اللّه عليهم اجمعين‌اند يا اولياء غير معصوم فيض مىگيرند كه در تاريخ عرفان به اويسيان معروف هستند زيرا چون حضرت اويس قرنى كه از ساحت قدس حضرت رسول اللّه ( ص ) بدون تشرف حضورى فيض گرفته آن ذوات مقدسه بدون اينكه ولى از اولياء غير معصوم را زيارت كنند از باطن او فيض گرفته‌اند چون حضرت شيخ ابو الحسن خرقانى روحى له الفداء كه اويسى سلطان العارفين بايزيد بسطامى است و شيخ ابو القاسم گرگانى طوسى و شيخ نظام الدين گنجوى و شيخ بديع الدين ملقب به شاه‌مدار و زين الدين تايبادى و عده كثير ديگر . لكن اين ذوات مقدسه هر كدام به حضور پير طريقى مشرف شده‌اند و با او بيعت كرده‌اند مثلا حضرت شيخ ابو الحسن خرقانى روحى له الفداء از باطن سلطان

--> ( 1 ) تذكرة الاولياء ص 33 و 34 ( 2 ) نفحات الانس ص 20 ( 3 ) روضات الجنان و جنات الجنان ج 1 ص 510 و 511 ( 4 ) طرايق الحقائق ج 2 ص 310